Fazla mesai, Türkiye'de haftalık yasal çalışma süresi olan 45 saati aşan çalışmadır ve her saati normal ücretin %50 zamlı hâliyle ödenir. Sözleşmeyle haftalık 45 saatin altında çalışılan işlerde, o sınıra kadarki ek çalışma %25 zamlı fazla sürelerle çalışma sayılır. Fazla çalışma yılda 270 saati aşamaz. Bu yazıda hesaplamayı örneklerle ve sık karıştırılan noktalarıyla açıklıyoruz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı hukuki görüş değildir. Özel durumlar için bir uzmana danışın.
Fazla mesai ne zaman başlar?
Türkiye'de haftalık yasal çalışma süresi 45 saattir. Kural olarak haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışma (fazla mesai) sayılır. Yani fazla mesai, tek bir günün uzunluğuna değil, haftanın toplamına bakılarak belirlenir.
- Haftalık çalışma: 45 saat → fazla mesai yok
- Haftalık çalışma: 50 saat → 5 saat fazla mesai
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Fazla çalışmanın her saati, normal saatlik ücretin %50 zamlı hâliyle ödenir. Yani fazla mesai saat ücreti = normal saat ücreti × 1,5.
Örnek:
- Aylık ücret: 30.000 TL
- Aylık 225 saatlik yasal bölme katsayısı (haftalık 45 saat) üzerinden saatlik ücret ≈ 30.000 / 225 ≈ 133,3 TL (aylık normal saat sayısı işletmeye göre değişir; burada örnek amaçlı sabit alınmıştır)
- Fazla mesai saat ücreti = 133,3 × 1,5 ≈ 200 TL
- O hafta 5 saat fazla mesai → 5 × 200 = 1.000 TL ek ödeme
Saatlik ücretin tam tespiti bordro ve çalışma düzenine göre değişir; yukarıdaki rakamlar yöntemi göstermek içindir.
Fazla sürelerle çalışma nedir?
Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda (örneğin 40 saat), 45 saate kadar olan kısım fazla sürelerle çalışma sayılır ve her saati %25 zamlı ödenir. 45 saati aşan kısım ise yine %50 zamlıdır.
| Durum | Zam oranı |
|---|---|
| Fazla sürelerle çalışma (40–45 saat arası) | %25 |
| Fazla çalışma (45 saat üstü) | %50 |
Zam yerine serbest zaman
Çalışan isterse, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. Bu tercih, ücret yerine dinlenme hakkı tanır ve iş barışı açısından esneklik sağlar.
Yıllık sınır
Fazla çalışma süresi yılda 270 saati aşamaz. Bu tavan, hem çalışanı korur hem de işvereni planlama yapmaya zorlar.
Hesaplamayı otomatikleştir
Fazla mesaiyi elle takip etmek, hem hata payı yüksek hem de zaman alıcıdır. Vardiya planlama Excel şablonumuz haftalık 45 saati aşan kısmı otomatik işaretler. Daha da ileri gitmek istersen, ROTA giriş-çıkış saatlerinden fazla mesaiyi kendiliğinden hesaplar ve bordroya hazır rapor üretir — ROTA'yı keşfet.
Sıkça sorulan sorular
Normal saatlik ücret 1,5 ile çarpılır. Haftalık 45 saati aşan her saat %50 zamlı ödenir. Saatlik ücret, aylık brüt ücretin o ayki normal çalışma saatine bölünmesiyle bulunur.
Haftalık çalışma sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiyse, o sınıra kadar yapılan ek çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir. 45 saati aşan kısım ise fazla çalışmadır ve %50 zamlıdır.
Fazla çalışma süresi yılda 270 saati aşamaz. Bu kanuni tavan her durumda geçerlidir; aşılması çalışana haklı fesih hakkı doğurabilir.
Evet. Çalışan isterse zam yerine, fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. Serbest zaman, talebi izleyen altı ay içinde kullandırılır.
Evet. Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir ve bu onay her yıl yenilenir.
İlgili yazılar
Vardiya Çizelgesi Nasıl Hazırlanır? Adım Adım (Örnekli)
Vardiya çizelgesi nasıl hazırlanır? İş yükü, personel uygunluğu, çakışma ve dinlenme kontrolüyle adım adım örnekli rehber ve hazır tablo.
RehberPuantaj Nasıl Tutulur? Adım Adım Rehber (2026)
Puantaj nedir, yasal olarak nasıl tutulur, hangi bilgiler kaydedilmeli? Excel ve dijital yöntemlerle doğru puantaj tutmanın pratik rehberi.
KVKKKVKK 2026/921: Biyometrik Mesai Takibi Kararı
KVKK 2026/921 kararı biyometrik mesai takibini nasıl değerlendiriyor? Parmak izi, yüz tanıma, selfie ve alternatif PDKS yöntemlerini inceleyin.